Kuida salú den fin di aña pasobra bo salú ta bo responsabilidat
Skibí pa dr. Justine Heyden

Tur hende ta konsiente ku nan mester kome responsabel no den desèmber so pero durante di henter aña. Den mes rosea nos sa ku ta masha masha difísil pa ninga tur e kosnan dushi ku tin espesialmente den fin di fin di aña. Kon bo ta hasi bisa no kontra di ham, bolo, pan de jamon, ayaka i otro alimentonan hopi dushi, bon vèt i yen di kaloria?

Pa mi keda un tiki sientífiko lagami duna e definishon di salú:
Salú ta definí pa e konstitushon di 1946 di Organisashon  Mundial di Salú (OMS) ku ta bisa ku salú ta e estado kompleto di bienestar físiko, mental i sosial, i no solamente e echo ku bo no tin niun malesa òf no a sintibu malu.
Tambe por definí salú komo un bon nivel di por funshoná i/òf di e kondishon di un organismo den bo kurpa tantu na nivel mikro (selular) komo na e nivel makro (sosial).
Bo ta salú pues ora ku bo tin e balanse mental físiko i sosial i ku bo kurpa den niun sentido no falta nada, no tin niun desbalanse.

Pa sobreviví e komementu di mas di e fin di aña ki nos mester tene kuenta ku 6 punto klave kualnan ta pa kada hende individual su:

1. Konsiensia: ku ta nos responsabilidat ta pa ta konsiente di nos kurpa i nos salú. Pa bo sa di kon bo mester ta responsabel mester tin konsiensia. Sin konsiensia nada ku bo ke logra no por logra

2. Disiplina personal ku ta algu ku bo por tin kaba dor di bo edukashon òf desishonnan ku bo mes a tuma un momentu den bo bida. Pero e ta algu ku bo por siña tambe i ta ku esaki hopi hende ta logra nan metanan. Hendenan
eksitoso ta diferensia for di otronan ku no tin nan disiplina personal aktivá ni manehá.

3. Motivashon sosial pa komprondé famia i amigunan ku no tin kunes ku nan salú. Realisá ku si nan no a pasa den e proseso di konsiensia i disiplina personal nan no por komprondé abo tampoko.
Ta p’esei ora ku bo ta den presensia di bo famianan i amigunan  i bo sa ku lo tin kos ku abo no te kome, bai ku bo mes kuminda i si mester splika nan ta di kon. Hopi hende ta keda kontentu kaba si bo bisa nan ku ta na dieta bo ta i dòkter a mandabu. Òf bo ta bisa nan ku bo a trese mas kuminda pero abo sa ku ta kosnan responsabel ku abo ke kome. I si tòg bo ke peka bo por kombiná hopi di bo kuminda ku p.e. un ayaka òf ham.

4. Ambishon i determinashon pasobra pa tur loke bo ke logra den bida ta importante pa bo tin deseo sinsero pa e logra, esta e ambishon. Kombiná ambishon ku desishon anto bo chèns di logra ta hopi bon. Ke men si bo ke pa bo salú ta bon despues di komementu den fin di aña ta bo ambishon di kon bo ke ta, ta bai guiabu den e manera ku bo ta kome.

5. Planifikashon personal pasobra bo por kome loke bo ke basta bo organisá movementu den bo bida. Sali bai balia, kana i hasi kosnan físiko agradabel pa asina ei manehá e vèt i tur kaloria ku ta drenta den bo kurpa kombiná ku esfuersonan físiko pa limitá nan impakto òf daño.

6. Organisá bo komementu dor di wak en general kiko bo ta kome. Bo sa ku den tur e kosnan dushi ku tin, tin kosnan salú tambe. I bo por usa tayo chikí pa obligábu kome ménos.
Mas mihó ta pa promé ku bo sali bai un komementu bo kome algu hopi salú ku ta yenabu for di na bo kas. Si bo yega e komementu stoma yen lo bo kome masha fásil ménos en bes di manda abou tur loke bo mira. I bebe sodawater òf laga nan pone te den un glas òf kèlki, otro hende lo por kere ku ta un sierto bibida. Niun hende no sa asina ei sigur kiko bo ta bebe. Hasi un weiter bo kómplise.

Ku e seis puntonan aki den mente ta bon si bo mes ke (pasobra nada no ta logra si bo mes no ke) pa bo komprometé bo mes pa den aña 2008 bo hinka mas ehersisio den bo bida, atendé ku hendenan ku ta yudabu mantené un bon salú mental i primintí bo mes ku abo ta skohe pa un bida salú, sin nada ku ta stroba bo salú i bo felisidat.

Un Pasku i aña 2008 salú pa bo.

Dr. Heyden ta dòkter di kas na Kòrsou. Por komuniká kuné na korsou@konseho.com

Bishitá www.seksualidat.com